ببنده نعمتى دهد دوست دارد كه آن نعمت بر او به بيند و قوله * ( وَالَّذِينَ ) * عطفست بر الذين يبخلون يعنى حق تعالى دوست ندارد آنان را كه * ( يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ ) * نفقه مىكنند مالهاى خود را * ( رِئاءَ النَّاسِ ) * براى ديدن مردمان و ملاحظهء ناموس و اظهار جرات و احسان خود تا مردمان تحسين ايشان كنند و يا عطفست بر الكافرين يعنى آماده ساخته‌ايم عذاب مهين را براى كسانى كه انفاق ميكنند اموال خود را به قصد ريا و مشاركت اهل بخل و نفاق بر سبيل ريا در ذم و وعيد به جهت آنست كه بخل و سرف كه انفاق است بر غير حق و طرفين افراط و تفريطند يكسانند در قبح و استجلاب ذم گويند مراد به اين جماعة مشركان مكه‌اند كه بدشمنى حضرت رسالت لشگرها جمع ميكردند و مالهاى خود خرج مينمودند يا منافقان كه انفاق ايشان مبتنى بر ريا و سمعه بود و يا يهودند كه بر قوم بجهة اعواض و اغراض نفقه ميكنند * ( وَلا يُؤْمِنُونَ ) * و نمىگروند از روى حقيقت * ( بِاللَّه ) * به خدا و بوحدانيت او * ( وَلا بِالْيَوْمِ الآخِرِ ) * و نه بروز جزا و باز پسين كه روز قيامتست تا بجهة آن در انفاق قصد قربت و رضاى الهى و ثواب اخروى بكنند * ( وَمَنْ يَكُنِ الشَّيْطانُ ) * و هر كه باشد ديو سركش يعنى ابليس و اعوان او * ( لَه قَرِيناً ) * مر او را هم نشين و يار دمساز * ( فَساءَ قَرِيناً ) * پس بد همنشين است مر او را ابليس چه ابليس داعى او است بكفر و معصيت كه مؤدى بنار و عذاب جحيم است و ميتواند بود كه الذين مبتدا باشد و خبر آن محذوف كه مدلول عليه باشد بقوله * ( وَمَنْ يَكُنِ الشَّيْطانُ ) * و تقدير آنكه ( و الذين ينفقون اموالهم رئاء الناس و لا يؤمنون باللَّه و لا باليوم الآخر قرناء للشيطان ) يعنى آنان كه بريا انفاق ميكنند و به خدا و به قيامت نميگروند همنشينان شيطانند و در اين تنبيه است به آنكه شيطان چون قرين ايشانست حامل ايشانست بر انفاق بريا و كفر و مزين اين دو امر قبيح در نظر ايشان كقوله إِنَّ الْمُبَذِّرِينَ كانُوا إِخْوانَ الشَّياطِينِ و مراد بشيطان ابليس است و اعوان داخله و خارجه و ميتواند بود كه اين وعيد ايشان باشد به اينكه شيطان در دوزخ قرين ايشان خواهد بود و ايشان از جوار او استغاثه كنند و گويند يا لَيْتَ بَيْنِي وَبَيْنَكَ بُعْدَ الْمَشْرِقَيْنِ فَبِئْسَ الْقَرِينُ و بعد از آن بر سبيل توبيخ و تجهيل ايشان ميفرمايد كه * ( وَما ذا عَلَيْهِمْ ) * و چه چيز بودى بر كافران يعنى چه زيان داشتى ايشان را * ( لَوْ آمَنُوا بِاللَّه ) * اگر ايمان آوردندى بخداى * ( وَالْيَوْمِ الآخِرِ ) * و بروز قيامت و جزاى اعمال را تصديق كردندى * ( وَأَنْفَقُوا ) * و بيرون كردندى حق خدا را بدون غرض و ريا * ( مِمَّا رَزَقَهُمُ اللَّه ) * از آنچه داده است خدا ايشان را پس بر سبيل تهديد ميفرمايد كه